Εκτύπωση

Ελευθερία στην Τέχνη

Συγγραφέας: Κώστας Δεμερτζίδης.... Δημοσίευση στη κατηγορία Ο Κώστας Δεμερτζίδης γράφει...

Σας άρεσε το άρθρο?
(5 ψήφοι, μέση τιμή 5.00 από τα 5 αστέρια)
Κείμενο του πολιτιστικού συλλόγου "Διαδρομές" με αφορμή το Φεστιβάλ "Η Τέχνη απέναντι στη μισαλλοδοξία", 24-25 Σεπτεμβρίου στο Ζέφυρο
misallodoxia

 

«Η τέχνη και η επιστήμη, η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες, η ανάπτυξη και η προαγωγή τους αποτελεί υποχρέωση του Κράτους»
(Σύνταγμα των Ελλήνων, Άρθρο 16, παρ. 1, εδ. α΄)

Το τελευταίο διάστημα βλέπουμε στη χώρα μας να αναπτύσσεται δραστηριότητα από περιθωριακές ακροδεξιές ομάδες που στο παρελθόν είχαν περιορισμένη δράση. Οι ομάδες αυτές κάνουν όλο και πιο αισθητή την παρουσία τους με επιθέσεις ενάντια σε μετανάστες, σε εναλλακτικούς πολιτιστικούς χώρους και σε καλλιτεχνικά δημιουργήματα ή ακόμη και σε δημιουργούς. Σε περιόδους κοινωνικής κρίσης, αυτές οι ομάδες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος να στρατολογούν όλο και περισσότερα μέλη και γίνονται σταδιακά σημαντικοί παράγοντες στα κοινωνικά δρώμενα του τόπου.

Στην πόλη μας, αν και δεν έχουμε ακόμη φαινόμενα της έντασης και του μεγέθους που έχουν συμβεί αλλού,

έχουμε μια σειρά από γεγονότα που οφείλουν να μας κάνουν να δούμε το φαινόμενο με μεγαλύτερη προσοχή, πριν αυτό μεγεθυνθεί. Η «βεβήλωση» του κτηρίου της Παλιάς Μουσικής (Χαλίλ-μπέη τζαμί) στη συνοικία της Παναγίας (ενός από τα σημαντικότερα έργα αρχιτεκτονικής τέχνης στην πόλη) με το κάρφωμα ενός κεφαλιού γουρουνιού με μαχαίρι στην πόρτα του κτηρίου, και το σπάσιμο της τζαμαρίας της εισόδου του κτηρίου της Στέγης Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών ήταν δύο χαρακτηριστικά δείγματα επίθεσης ενάντια σε χώρους πολιτιστικής δραστηριότητας.

Πριν από δυο μήνες όμως η επίθεση και ο άγριος ξυλοδαρμός δυο νεαρών καλλιτεχνών του γκράφιτι (με τη δικαιολογία ότι οι δύο νεαροί σκόπευαν να ζωγραφίσουν πάνω σε γκράφιτι ελληνικής σημαίας το οποίο είναι ζωγραφισμένο στο τοιχίο έξω από το Κωνστάντειο Οικοτροφείο Υπερηλίκων) αποτέλεσαν την κορύφωση μίας θρασύτατης συμπεριφοράς ατόμων με εμφανώς μισαλλόδοξες και αντιδημοκρατικές αντιλήψεις.

Προσεγγίζοντας το θέμα με καλλιτεχνικούς όρους (και συγκεκριμένα της «τέχνης δρόμου» - street art του γκράφιτι) η κίνηση των νεαρών ήταν απόλυτα θεμιτή, καθώς οι νεαροί θα «σχολίαζαν» καλλιτεχνικά πάνω ή δίπλα στο γκράφιτι με την ελληνική σημαία, το οποίο με τη σειρά του έσβησε άλλα γκράφιτι που προϋπήρχαν. Τα έργα του γκράφιτι είναι εξ ορισμού εφήμερα, η διάρκειά τους καθορίζεται από την αποδοχή τους από τους άλλους καλλιτέχνες γκράφιτι, αλλά και από τους ιδιοκτήτες των επιφανειών πάνω στις οποίες γίνονται, και υπόκεινται στον καλλιτεχνικό «σχολιασμό» άλλων καλλιτεχνών γκράφιτι καθώς και την φθορά του χρόνου, των καιρικών συνθηκών, της ρύπανσης και τυχαίων παρεμβάσεων. Είναι αυτό που λένε οι θεωρητικοί «ρευστή τέχνη», εξελίσσεται μετά την απομάκρυνση του καλλιτέχνη σε αλληλεπίδραση με το φυσικό και αστικό περιβάλλον υφαίνοντας μια «ιστορική αφήγηση». Το γκράφιτι έχει αναγνωριστεί εδώ και πολλά χρόνια παγκοσμίως ως τέχνη της μεταμοντέρνας εποχής. Αποτελεί αυθόρμητη εικαστική-καλλιτεχνική έκφραση και θεωρείται ως ένα είδος «τέχνης δρόμου» (street art). Κάποιοι μάλιστα, επειδή ως καλλιτεχνικό κίνημα συνδέεται με την μουσική χιπ-χοπ, το παραλληλίζουν με το ρεμπέτικο. Ο παραλληλισμός με το ρεμπέτικο έγκειται στο ότι το γκράφιτι συμπυκνώνει εικαστικά μηνύματα αντι-εξουσιαστικού χαρακτήρα, που έρχονται να αμφισβητήσουν καθεστηκυίες αξίες του επικρατούντος κοινωνικού περιβάλλοντος, ακόμα και αισθητικές και ηθικές αντιλήψεις. Το γεγονός ότι θεωρείται γενικά παράνομο αποτελεί άλλο ένα σημείο σύνδεσής του με το ρεμπέτικο, αλλά και ένα σημαντικό στοιχείο της δημιουργικότητάς του και του χαρακτήρα του.

Αλλά και με όρους εθνικούς- ιδεολογικούς να προσεγγίσουμε το θέμα, πάλι καταλήγουμε στο ίδιο συμπέρασμα. Η σημαία είναι εξ ορισμού υφασμάτινη. Η ζωγραφιά μιας σημαίας σε έναν δημόσιο χώρο δεν είναι σημαία. Δεν έχει το ίδιο ιδεολογικό- εθνικό φορτίο. Στην πράξη δεν είναι παρά ένα γκράφιτι. Το ερώτημα είναι λοιπόν «ποιος προσβάλει περισσότερο το σύμβολο, αυτός που το μετατρέπει σε γκράφιτι (χωρίς μάλιστα να γνωρίζει και να αποδέχεται τους όρους του γκράφιτι) ή αυτός που το χρησιμοποιεί ως τμήμα ενός έργου τέχνης;» Η χρήση της απεικόνισης της σημαίας σε έργο τέχνης είναι ένα θέμα που έχει λυθεί εδώ και δεκαετίες στον πολιτισμένο κόσμο. Το εθνικό σύμβολο εντάσσεται μέσα σε έργα και μεταφέρει τις αναφορές του, άλλωστε η τέχνη αγαπά τα σύμβολα και τα χρησιμοποιεί συνεχώς. Κορυφαία έργα pop-art περιλαμβάνουν εθνικά σύμβολα της Βρετανίας και της Αμερικής, αλλά ακόμη και θρησκευτικά σύμβολα. Η σημαία στην τέχνη, παραμένει ταμπού μόνο σε υποανάπτυκτες πολιτιστικά χώρες και υποδηλώνει εθνική ανασφάλεια και κόμπλεξ. Υπάρχει όμως κάτι που προσβάλει το εθνικό σύμβολο πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε καλλιτεχνική χρήση του. Η οικειοποίηση του από συμμορίες τραμπούκων και η μετατροπή του σε tag (=υπογραφή- σφραγίδα) τους. Η μετατροπή του σε σύμβολο μίσους. Αυτό όχι απλά αλλοιώνει το νόημα του συμβόλου, αλλά το αντιστρέφει, από σύμβολο ενότητας το μετατρέπει σε σύμβολο (αλλά και εργαλείο) διχασμού. Οποιοδήποτε λοιπόν νιώθει θιγμένος από την «ασεβή» χρήση των εθνικών συμβόλων σε έργα τέχνης, οφείλει να νιώθει τουλάχιστον εξοργισμένος από την καταστροφή του ίδιου του νοήματος και του περιεχομένου τους από αυτούς που υποτίθεται ότι τα υπερασπίζονται.

Όλα αυτά τα θεωρητικά όμως είναι δευτερεύουσας σημασίας μπροστά στο γεγονός του ξυλοδαρμού και της άσκησης βίας ενάντια σε μία εκδήλωση καλλιτεχνικής έκφρασης.

Όλα αυτά τα περιστατικά, που στρέφονται ευθέως ενάντια στην ελευθερία της τέχνης και της καλλιτεχνικής έκφρασης, αλλά επιπλέον προμηνύουν τάσεις εκφασισμού της κοινωνίας, αφύπνισε κάποιους ανθρώπους που ασχολούνται με τον πολιτισμό σε αυτή την πόλη. Αποφασίσαμε μαζί με τον Σύνδεσμο Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών να προτείνουμε σε πολιτιστικούς συλλόγους και ομάδες της πόλης να διοργανώσουμε μία κοινή εκδήλωση που να δίνει το στίγμα μας απέναντι σε τέτοια φαινόμενα. Στόχος μας είναι να προσπαθήσουμε να αναδείξουμε το θέμα της εξάπλωσης μισαλλόδοξων ιδεών και αντιδημοκρατικών-τρομοκρατικών συμπεριφορών στην τοπική κοινωνία της Καβάλας. Να ορθώσουμε ένα πολιτιστικό και καλλιτεχνικό «τείχος», αλλά και ένα ευρύτερο κοινωνικό «ανάχωμα» απέναντι στην καλλιέργεια μισαλλόδοξων τάσεων και αντιλήψεων. Ας μην γελιόμαστε, τα φαινόμενα αυτά δεν απέχουν πολύ από το κάψιμο βιβλίων και αν δεν κάνουμε κάτι, θα ξαναδούμε τις πυρές να ανάβουν στις πλατείες.

Είναι άλλωστε ιστορικά βεβαιωμένο ότι άτομα μισαλλόδοξων αντιλήψεων και πεποιθήσεων βάζουν στο στόχαστρό τους τόσο καλλιτεχνικά έργα όσο και τους ίδιους τους δημιουργούς τους, όταν οι τελευταίοι τολμούν να θίξουν ή να αμφισβητήσουν «εθνικές» αξίες και «ηθικές» επιταγές. Ειδικά σε περιόδους κοινωνικο-οικονομικών κρίσεων τα συντηρητικά και φοβικά ανακλαστικά της κοινωνίας ενεργοποιούνται και δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη μισαλλόδοξων αντιλήψεων και ιδεολογιών.

Φυσικά η μισαλλοδοξία δεν είναι χαρακτηριστικό μόνο των ακροδεξιών. Υπάρχουν άνθρωποι με μισαλλόδοξες αντιλήψεις και συμπεριφορές σε όλους τους πολιτικούς χώρους. Ακόμη και στον χώρο των αντιεξουσιαστών, έναν χώρο που προτείνει την απόλυτη ελευθερία, υπάρχουν φαινόμενα μισαλλόδοξων συμπεριφορών (που ευτυχώς δεν έχουμε δει ποτέ στην πόλη μας) απέναντι σε πνευματικά δημιουργήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το συστηματικό κάψιμο του βιβλιοπωλείου του εκδοτικού οίκου Γεωργιάδη στην Αθήνα. Η βασική όμως διαφορά είναι ότι σε αυτή την περίπτωση έχουμε να κάνουμε με δράση μεμονωμένων ατόμων και ομάδων, (μάλλον χαμηλής νοημοσύνης καθώς δεν μπορούν να αναληφθούν ότι με τέτοιες ενέργειες σαμποτάρουν τον ίδιο τους τον στόχο και έρχονται σε αντίθεση με τον πυρήνα της ιδεολογίας τους) που αποδοκιμάζεται από την πλειοψηφία του χώρου, ενώ στην ακροδεξιά η μισαλλοδοξία είναι βασικό δομικό συστατικό της ίδιας της ιδεολογίας της.

Η στάση μας όμως είναι η ίδια. Δεν μας ενδιαφέρει ποιος είναι ο φορέας της μισαλλοδοξίας, ούτε από ποιο χώρο προέρχεται. Στεκόμαστε απέναντι του και προτάσσουμε τα δικά μας όπλα, την Τέχνη και τον Λόγο.

Με αυτό το σκεπτικό ξεκίνησε η περιπέτεια της διοργάνωσης του φεστιβάλ με τίτλο Η ΤΕΧΝΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗ ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑ. Η ανταπόκριση από τους καλλιτέχνες και τις συλλογικότητες στις οποίες απευθυνθήκαμε ήταν εντυπωσιακή. Είχαμε ελάχιστες αρνήσεις, κυρίως για τεχνικούς λόγους και είμαστε σίγουροι ότι και αυτοί που δεν προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν, είτε γιατί δεν είχαμε προσωπική επαφή μαζί τους είτε (από κάποιο σημείο και μετά) γιατί δεν χωρούσε άλλους η διοργάνωση, θα χαιρόταν να έρθουν και ελπίζουμε να τους δούμε στον χώρο του φεστιβάλ.

* Το κείμενο αυτό εκφράζει τις απόψεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Διαδρομές, και όχι (στο σύνολο τους) των υπολοίπων διοργανωτών ή συμμετεχόντων στο Φεστιβάλ.

Share

2009©Kavalacity.net