Εκτύπωση

O 1268/82 και εγώ ή η ιστορία ενός νόμου μέσα από τα μάτια ενός σαραντάχρονου μέλους ΔΕΠ

Συγγραφέας: Ζωή Γαβριηλίδου.... Δημοσίευση στη κατηγορία Άρθρα αναγνωστών

Σας άρεσε το άρθρο?
(1 ψήφος, μέση τιμή 5.00 από τα 5 αστέρια)

1268Δεν γνωρίζω να υπάρχει σε αυτόν τον τόπο νόμος που να δέχτηκε τόσα πολλά πυρά, να κατηγορήθηκε τόσο πολύ και με τόση ένταση και να θεωρείται εν ολίγοις η πηγή όλων των δεινών στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση της χώρας. Ο λόγος για το νόμο-πλαίσιο 1268/82 «Για τη δοµή και λειτουργία των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων» ο οποίος, ρηξικέλευθος την εποχή που ψηφίστηκε και βαθιά δημοκρατικός, σημάδεψε τη ζωή της πανεπιστημιακής κοινότητας τα τελευταία 30 χρόνια. Κατηγορήθηκε, ωστόσο, από πολλούς ότι μετέφερε μέσα στα ΑΕΙ κομματικές επιρροές, και διαμόρφωσε κλίμα συναλλαγών σε διαδικασίες εκλογής συλλογικών οργάνων ή εξελίξεων μελών ΔΕΠ είτε μεταξύ φοιτητών και μελών ΔΕΠ είτε μεταξύ κρινόμενων μελών ΔΕΠ και εκλεκτορικού σώματος και εντέλει καταργήθηκε το 2011. Ενδεχομένως μέρος της κριτικής που του έχει ασκηθεί να αληθεύει.

Ο νόμος-πλαίσιο με συνόδευε ως προπτυχιακή φοιτήτρια από το 1989 έως το 1993, ως  μεταπτυχιακή-διδακτορική  φοιτήτρια από το 1993 έως το 1997 και τέλος ως μέλος ΔΕΠ από το 1998 έως και σήμερα. Συνυπήρξα μαζί του μια και ρύθμιζε όλα τα ζητήματα της πανεπιστημιακής μου πορείας. Θα ήθελα, λοιπόν, να καταθέσω εδώ τη δική μου βιωματική σχέση με το νόμο αυτό με την ελπίδα να αναδείξω ότι στη χώρα μας εντέλει διαχρονικά αντί να χτίζουμε το μέλλον βασιζόμενοι στα υφιστάμενα θετικά, και αξιοποιώντας την πρότερη εμπειρία, γκρεμίζουμε, μετά από συντονισμένη οικτιρολογία της πρότερης κατάστασης, το παλιό προτείνοντας με προχειρότητα ένα νέο που δεν αξιοποιεί την εμπειρία του παρελθόντος.

Πρώτη φορά που γνώρισα το νόμο-πλαίσιο ήταν τον Σεπτέμβρη του 1989, παραμονή της εγγραφής μου στο Τμήμα Φιλολογίας του Α.Π.Θ. όταν έπεσε στα χέρια μου το άρθρο των Διονύση Κλάδη και Γιάννη Πανούση με τίτλο «Η κρίση στα ΑΕΙ» στο ΒΗΜΑ (17-9-1989). Διαβάζοντας με ενδιαφέρον το άρθρο αυτό προβληματίστηκα για το πανεπιστήμιο στο οποίο επρόκειτο να φοιτήσω. Ωστόσο, φοιτώντας πια στο πανεπιστήμιο, ο νόμος-πλαίσιο μου έδωσε τη δυνατότητα, αν και φοιτήτρια, να συμμετέχω στα συλλογικά όργανα του πανεπιστημίου, τις Γενικές Συνελεύσεις, τη Σύγκλητο και από τη συμμετοχή αυτή να ωριμάσω, να μαθαίνω και να αποκτώ κριτήρια και άποψη για τη σωστή ακαδημαϊκή λειτουργία, να εκφράζομαι ελεύθερα με θάρρος, να μοιράζομαι την ευθύνη των επιλογών μαζί με τις υπόλοιπες ομάδες του Πανεπιστημίου, τους καθηγητές μου και το διοικητικό προσωπικό και να συνδιαμορφώνω τα τεκταινόμενα. Πολλές φορές δε τα μαθήματα από τη συμμετοχή στα συλλογικά όργανα και το φοιτητικό κίνημα δρούσαν ως αντιπαραδείγματα, και μου έδειχναν τι ΔΕΝ πρέπει να κάνω. Ένα απτό παράδειγμα είναι και το εξής: το φοιτητικό κίνημα, υπό την καθοδήγηση συγκεκριμένων πολιτικών δυνάμεων, διεκδικούσε προνόμια που στηρίζονταν στην αρχή της ήσσονος προσπαθείας του φοιτητή και σε διευκολύνσεις για την απόκτηση του πτυχίου με συνθήματα όπως το γνωστό «όχι στην εντατικοποίηση των σπουδών». Κάτι τέτοιο ήταν σαφές ότι υποβάθμιζε την ποιότητα σπουδών και του πτυχίου που πολεμούσαμε να αποκτήσουμε. Άρχισε σιγά-σιγά να διαμορφώνεται μια –μειοψηφική αρχικά η αλήθεια- στάση εναντίον τέτοιων απόψεων την οποία και υποστήριζα. Επίσης, φυσικά πολλές ομάδες κατά καιρούς επιχείρησαν να συνδιαλαγούν μαζί μου, ήμουν και γω παιδί της χρυσής εποχής της ‘συνδιαλλαγής’, μα τα κριτήρια που είχα διαμορφώσει αλλά και το παράδειγμα των άξιων δασκάλων που έτυχε να έχω μου είχαν διδάξει πώς να μην υποκύπτω σε αυτή. Να ένα ενδιαφέρον παράδειγμα που αναδεικνύει το ότι για την ύπαρξη αρνητικών φαινομένων όπως η συνδιαλλαγή ή η προσπάθεια ΄χαλάρωσης’ των κριτηρίων για την απόκτηση πτυχίου δεν ευθύνεται ένας νόμος, αλλά μάλλον τα υποκείμενα που καλούνται να τον υλοποιήσουν. Και βέβαια, οφείλω, εδώ να σημειώσω και την ευθύνη ενός μεγάλου μέρους των μελών ΔΕΠ που αντί, με το παράδειγμά τους και τη στάση τους να διδάξουν στους φοιτητές πώς να διεκδικούν βελτίωση της ποιότητας σπουδών, πώς να εκλέγουν τα πιο άξια συλλογικά όργανα ή πώς να συμμετέχουν δημιουργικά στις συλλογικές διεργασίες αναλαμβάνοντας το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί τους έδειξαν το δρόμο της διαπλοκής, της συνδιαλλαγής και της ήσσονος προσπαθείας.

Παρόλο που ο 1268 θεσμοθετούσε τις μεταπτυχιακές σπουδές, δεν εφαρμόστηκαν ποτέ οι σχετικές διατάξεις, αντιθέτως το 1985 ψηφίστηκε σχετική τροπολογία από τη Βουλή που καταργούσε το θεσμό των μεταπτυχιακών Σχολών. Αναγκάζομαι, λοιπόν, λόγω μη ύπαρξης οργανωμένων μεταπτυχιακών σπουδών στην Ελλάδα, το 1993 να φύγω στο Παρίσι για μεταπτυχιακές Σπουδές. Και παρά τη δριμεία κριτική για την «κατάντια του ελληνικού πανεπιστημίου και την υποβάθμιση των σπουδών εξαιτίας του χαμηλού επιπέδου γνώσεων των διδασκόντων μετά την κατάργηση της έδρας αλλά και των μη διαφανών εκλογών», εγώ διαπιστώνω κατά τη φοίτησή μου στο γαλλικό πανεπιστήμιο ότι αυτό το τόσο συκοφαντημένο, από τον τύπο της εποχής, αναμορφωμένο από το νόμο-πλαίσιο ελληνικό πανεπιστήμιο μού είχε δώσει τόσο γερό θεωρητικό υπόβαθρο που με έκανε να ξεχωρίζω από τους υπόλοιπους συμφοιτητές μου γάλλους. Και αυτό συνέβη χάρη στις γνώσεις που πήρα ως αποτέλεσμα της αναμόρφωσης των προγραμμάτων σπουδών που προέκυψαν από την εφαρμογή του νόμου-πλαισίου και την κατάργηση της Καθηγητικής Έδρας.

Η επιστροφή μου στην Ελλάδα το 1997 μετά την ολοκλήρωση των μεταπτυχιακών και διδακτορικών μου σπουδών σημαδεύτηκε από την αναζήτηση μιας θέσης εργασίας στο Ελληνικό Πανεπιστήμιο. Αυτό κατέστη βέβαια εφικτό γιατί ο νόμος-πλαίσιο είχε στο μεταξύ καταργήσει το θεσμό της ισόβιας έδρας που αν ίσχυε, τότε εγώ δεν θα είχα καμία ελπίδα να διεκδικήσω μία θέση σε ελληνικό ΑΕΙ. Τον Μάρτιο του 1998 εκλέγομαι μέλος ΔΕΠ μέσα από μια ανοιχτή διαδικασία εκλογής στην οποία υπήρχαν άλλοι τρεις συνυποψήφιοι. Και ξεκινώντας από τη χαμηλότερη βαθμίδα, αυτή του λέκτορα, έχω τη δυνατότητα χάρη στο νόμο-πλαίσιο που υποστήριζε την αρχή ότι η εξέλιξη ενός ακαδημαϊκού επιστήμονα πρέπει να βασίζεται σε κριτήρια ποιοτικά του έργου του και όχι στην ύπαρξη οργανικών θέσεων για την προαγωγή του, να εξελιχτώ περνώντας σταδιακά από όλες τις βαθμίδες. Παράλληλα, συμμετέχω, από τη σκοπιά πια του μέλους ΔΕΠ σε όλες τις συλλογικές διαδικασίες καταβάλλω προσπάθειες για την ποιοτική αναβάθμιση των τμημάτων τα οποία υπηρετώ και συνδιαμορφώνω ό,τι συμβαίνει αναλαμβάνοντας παράλληλα το μερίδιο ευθύνης που μου αναλογεί.

Τέλος, το 2013 εκλέγομαι πρόεδρος τμήματος. Ο νόμος πλαίσιο πια δεν ισχύει. Στη θέση του έχει ψηφιστεί ένας νέος νόμος ο 4009/2011 ο οποίος προβλέπει ότι για όσα ζητήματα δεν ρυθμίζονται σε αυτόν ισχύουν οι διατάξεις του 1268. Όμως, όταν ασκείς διοίκηση χρειάζεσαι νόμους σαφείς με διατάξεις άμεσα εφαρμόσιμες. Έτσι, αναγκάζομαι πολύ συχνά για ζητήματα που δεν προβλέπονται στο νέο νόμο να ανατρέχω στον 1268 που ήταν ένας ‘πραγματικός’ νόμος-πλαίσιο υπό την έννοια ότι δεν ήταν γενικός, αλλά αντιθέτως ρύθμιζε με κάθε λεπτομέρεια τα ζητήματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Πριν κλείσω τη σύντομη αυτή την παρέμβαση θα ήθελα να αναφερθώ σε ένα τελευταίο ζήτημα: Προκειμένου να διασφαλιστεί η αντικειμενική κρίση των μελών ΔΕΠ δημιουργήθηκε το 2014 το σύστημα ΑΠΕΛΛΑ, που είναι ένας εκτενής κατάλογος όλων των μελών ΔΕΠ της χώρας αλλά και της αλλοδαπής που υπηρετούν στην πρώτη και δεύτερη βαθμίδα. Ο νόμος πλαίσιο εν έτει 1982 προέβλεπε τη δημιουργία της Εθνικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Επιστημών, την Ε.Α.Γ.Ε, η οποία θα ήταν υπεύθυνη για την αξιολόγηση αλλά και για την κρίση των διαδικασιών εκλογών και εξελίξεων στα ΑΕΙ και μεταξύ άλλων θα τηρούσε ένα μεγάλο αρχείο αξιολόγησης και ιεράρχησης των επιστημονικών περιοδικών, συνεδρίων, κλπ με σκοπό την πιο αντικειμενική βιβλιομετρική σύγκριση των επιστημόνων κατά την ακαδημαϊκή τους εξέλιξη και θα επιτελούσε «τον ακαδημαϊκό έλεγχο σε εθνικό επίπεδο για την τήρηση των βασικών αρχών της δημοσιότητας, της αντικειμενικότητας και της αξιοκρατίας και την εξασφάλιση των προϋποθέσεων για αξιοποίηση και του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού της διασποράς». Βέβαια η συγκεκριμένη διάταξη δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Ωστόσο, εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι τα ζητήματα που έθετε στο τραπέζι ο νόμος-πλαίσιο το 1982 βρίσκονται σήμερα με έμφαση στο επίκεντρο της πανεπιστημιακής ατζέντας. Αυτό δείχνει κατά την άποψή μου πόσο πιο μπροστά από την εποχή του ήταν ο συγκεκριμένος νόμος.

Συμπερασματικά, έχω την αίσθηση ότι ο νόμος-πλαίσιο εισέπραξε ένα μεγάλο μέρος της κριτικής για την κατάσταση στα Ελληνικά Πανεπιστήμια που έπρεπε κανονικά να απευθυνθεί στα άτομα (μέλη ΔΕΠ, φοιτητές, κτλ) που κλήθηκαν να τον εφαρμόσουν. Σε επίπεδο αρχών, ήταν βαθιά δημοκρατικός και ευαγγελίζονταν ένα ανοικτό, δημοκρατικό, συμμετοχικό, προοδευτικό, με προγράμματα σπουδών πρωτοποριακά και μαθήματα εναλλακτικά Πανεπιστήμιο όπου τα μέλη ΔΕΠ με αυτενέργεια, δεν πράττουν το σωστό διότι είναι πάνω από το κεφάλι τους η Δαμόκλειος σπάθα, οι τιμωρίες, τα πειθαρχικά και τα Συμβούλια του Ιδρύματος, αλλά για λόγους εσωτερικούς δικούς τους που εκπορεύονται από την αίσθηση του σωστού και της universitas. Ένα πανεπιστήμιο που δίνει στα ΔΕΠ τη δυνατότητα να προτείνουν και να υλοποιήσουν φρέσκες ιδέες και στους φοιτητές ευρύτητα πνεύματος και αίσθηση συμμετοχής στις διαδικασίες που τους κάνουν πιο ώριμους. Ταυτόχρονα ο νόμος πλαίσιο έβαζε στο επίκεντρο από πολύ νωρίς και ζητήματα ποιοτικής αναβάθμισης του ελληνικού Πανεπιστημίου μέσω της αξιολόγησης. Αυτό όμως που συνέβη εντέλει, είναι αντί να ξεκινήσει ένας ουσιαστικός διάλογος και προβληματισμός, προκειμένου α) να αναζητηθούν τα αίτια της μη ουσιαστικής τήρησής του και β) να αναδειχτούν τρόποι αποτελεσματικής υλοποίησής του, ψηφίστηκε εν έτει 2011 ένας νέος νόμος για την τριτοβάθμια εκπαίδευση λες και η ύπαρξη ενός νέου νόμου ως μαγικό ραβδί θα διόρθωνε όλα τα προβλήματα του ελληνικού πανεπιστημίου. Ο νέος νόμος θα κριθεί στην πορεία. Ωστόσο, η άποψή μου είναι ότι δεν αρκεί ένας νέος νόμος για να ξεπεραστούν οι όποιες δομικές ανεπάρκειες της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αντιθέτως συστηματική κριτική αποτίμηση του παλαιού νόμου θα ήταν ενδεχομένως περισσότερο αποτελεσματική.

Ζωή Γαβριηλίδου

Καθηγήτρια Γλωσσολογίας Δ.Π.Θ.

Tweet it
Tweet it